Digna: Sudan'da Bir Kürt Kahraman - SERHAT POLAT

Serhat Polat / ZERnews

Bugün dünyada savaş taktikleri ders olarak okutulan İngiliz-Mısır kuvvetlerine karşı pek çok zafer kazanan ve Wiston Churchill'in "Kutlanan Ölümsüz Digna" olarak tanımladığı Kürt kahramanı anlatacağız.

Büyük Komutan Digna

Babası Kürt bir tüccar annesi ise doğu afrikanın göçebe olarak yaşayan Hedendova kabilesinden olan Osman Digna 1840 yılında Sudan'ın Suakin Bölgesi'nde doğdu bulunduğu bölgede Osman Ali olarak biliniyordu Digna ismi ise sakalları nedeniyle ( 'Sakallı' Dink'ten 'Sakal')  verilmişti.  Osman, İskenderiye'de Köle ticareti ile uğraşıyordu. Mısır Hükümeti köle ticareti ile ilgili ciddi önlemler almaya başlamıştı ve kendisi işini bırakması için zorlanıyordu. Bu neden ile tutuklanmış bir süre Mısır'da hapis yatmıştır.

Ayaklanma

Hapisten çıktıktan sonra 1882' yılında Arabi Paşa Ayaklanması'na katılmış. Ve yine aynı yıl iskenderiye topa tutulmuş. (13 Eylül 1882) Kebir muharebesi'ndeki başarısızlık sonucunda Mısır Britanya'nın İşgaline girmiş  Digna ise buradan Sudan'a geçerek yerleşmiştir. Sudan o dönemde Mısıra bağlıydı. Digna o dönem Sudan'da genç yaşta etrafına yüzlerce mürit toplayan daha sonra kendisini 'Mehdi' ilan edecek olan. Muhammed ibnü's Seyyid Abdullah'ın tarikatına girer.  Sudan'da yönetici sınıf ile halk kültürel açıdan birbirleriyle çok farklıydılar. Yönetimden çıkar sağlayan kabileler dışında hiçbir kimse yönetimden memnun değil ağır vergiler altında ise eziliyordu. Aynı zamanda yönetimde Hıristiyanlar'ın sayısının artmasına ve içki düşkünlüklerine tepki gösteriyordu. Bu kaos ortamını iyi değerlendiren Muhammed Ahmed  Sudan'daki kabileleri tek bir hareket içinde birleştirmeyi başarmıştı. Mısır Hidivinin İslam'dan ayrıldığını kukla olduğunu doğal olarak müslümanları yönetemeyeceği görüşüne varmış ve savaşın farz olduğunu belirtmiştir. Kendisini Mehdi ilan etmesi ile birlikte silahlanan destekçileri ile büyük zaferler kazanmış ve 26 Ocak 1885 yılında hortumu ele geçirmiştir.

Komutan Digna

Kürt Osman Digna, Mehdi tarafında Suakin çevresinde bir askeri birliğin komutanı olarak atanmış ardından bölgede yaşayan Buceler arasında ayaklanmayı yaymakla görevlendirildi. Yıllardır dostça ticari ilişkiler içinde olduğu, dillerini ve yaşam tarzlarını yakından tanıdığı bölge halkının desteğini kolayca kazandı. İlk başarısı ise Sinkatta bir türk kalesini ele geçirme girişimi idi. İlk saldırıda kayıp vererek çekilmiş daha sonra kaleyi kuşatma altına alıp teslim olmaya zorlamıştır. 1884'te Tokar yakınlarında Valentine Baker komutasındaki büyük bir Mısır kuvvetine arka arkaya darbeler indirdi.

Birkaç ay sonra da bölgenin başlıca kenti olan Tokar'ı ele geçirdi. Çok geçmeden 'Mehdi'nin Sudanın doğusundaki İşlerini yürüttü. Artık Mehdi tarftarları büyük bir güç sahibi olmuştu lakin Muhammed Ahmed'in yönetimi uzun sürmedi. 1885' yıllın gücünün doruğundayken 41 Yaşında yakalandığı hastalıktan vefat etmiştir. Yerine tayin ettiği halifelerinden Abdullah geçmiştir. Abdullahın geçmesiyle Kürt komutan Digna, Etiyopya'ya Birlikleriyle Mehdi taraftarı ayaklanmayı yönetmek üzere gönderildi.

Kufit Savaşı

Etiyopya'nın yöneticisi Ras Alula'ydı. Etiyopya'da kimi yerel aşiretler Alula'ya muhalefet ediyordu. Alula, Kürt komutan Digna'nın geldiğini haber almış olacak ki büyük bir ordu hazırlamıştı. Ardından bı kuvvetlerini karşılamaya gitmek için harekete geçti. Alula, ordusuyla beraber "Mehdi" ordusunun kontrolündeki Eritre şehri olan Keren'e girdi. Burda 10 gün kadar dinlendikten sonra Kufit'e doğru hareket etti. 4 gün Sonra Osman ve Ras'ın orduları karşı karşıya geldi. Savaş sonucunda Alula Ordusu önemli komutanlarından Balatta Gebru ve Hagos ile birlikte önemli kayıplar yaşadı Savaşta Alula'da Yara Almasına rağmen ordusu muzaffer oldu. Digna savaşı kaybetti.

Digna, Sudan'a döndükten sonra "Mehdi adına" Doğu sınırlarını korumaya devam etti. 1891 yılına kadar Osman, Mısırlıları çoğu kez yenip savuşturmuştu 1891 yıllında Mısır-İngiliz Ordusu büyük bir kuvvetle Digna'nın üzerine yürüdü Mehdi birliklerinin yardıma gelmemesi ile birlikte kısa direnmeden sonra Mısır - İngiliz Orduları Tokar bölgesini ele geçirdi. Osman ve yanındaki birlikleri dağlara çekilmek zorunda kaldı. 1899 yılına kadar dağlarda 'Mehdi'nin bir komutanı olarak çarpıştı. 1899 yılında Abdullah'ın ölümü ve yenilgisiyle sonuçlanan  savaşlarda pek bir etkisi olmadı. Mısır kuvvetleriyle girdiği son savaşı olan Ümmü Diwaykarat savaşında yaralı ama direnmeye çalışan tek liderdi. Daha sonra yaralı hali ile ordudan ayrılıp Hicaz'a güvenli bir şekilde ulaşmaya çalıştıysa da 19 Ocak 1900 yıllında Hey Tokar yakınlarında yakalandı.

Digna'nın yakalanmasını haber veren afiş.

Bu büyük kahraman nice büyük zaferler, savaşlardan sonra düşmana esir olmuştu. Mahkemede Digna ile Hakim arasında geçen sohbet şöyle;

Hakim'in "Sen Kimsin?" sorusu üzerine bu tarihi cevabı verir; "Ben Diyarbekir'li Kürt Osmanım"

Ölümü

Sekiz yıl hapiste yattıktan sonra çıktığı zaman 1926 yıllına ölümüne kadar Mısır'da yaşadı bugün türbesi doğduğu yer Suakin'de bulunuyor.

 Osman Digna'ın Doğduğu Ev